Dźwięki wojny (Sounds of War)

Dźwięki wojny w Ukrainie, 2022-2024. Nagrania terenowe, głosy, muzyka. Każde z krótką historią wokół.

O projekcie

Wojnę najpierw się słyszy. Obraz przychodzi później: lej, gruz, ogień. Ucho jest pierwsze. Syrena przed świtem, rakieta, której nie widać, nagła cisza trzymilionowego miasta. Sounds of War próbuje opowiedzieć wojnę w Ukrainie wyłącznie przez dźwięk.

To nie jest kolekcja wybuchów. To jest zapis tego, jak ludzie słuchają, kiedy słuch staje się warunkiem przeżycia. Kobieta w Charkowie mierzy ostrzał przerwami między uderzeniami. Mężczyzna rozpoznaje kaliber po śladzie na ścianie. Komik bierze wybuch za remont u sąsiadów. Łącznościowcy zagłuszają rosyjską propagandę ludową pieśnią.

Nagrania powstawały od lutego 2022 do listopada 2024: Kijów, Charków, Barwinkowe, Lwów, Odessa. Część z nich nagraliśmy dla podcastów Outriders. Każde nagranie jest pokazane bez muzyki pod spodem, bez efektów, bez narracji, która mówiłaby, co czuć. Wybuchy zostały na swoim poziomie. Wiatr na froncie przesterowuje mikrofon i to też zostało.

Nagrania i opowieść: Jakub Górnicki. W terenie: Piotr Andrusieczko, Natalia Zubar (dokumentacja zbrodni wojennych, Charków) i ekipa Outriders.

Historia w 26 rozdziałach

Przed.
20.02.2022 · Pociąg do Kijowa
Wojnę najpierw się słyszy. Zanim zobaczysz lej, gruz i ogień, słyszysz rakietę, syrenę przed świtem i nagłą ciszę miasta, które w kilka godzin opustoszało. Ta opowieść zaczyna się od dźwięku, którego nikt by nie nagrał, gdyby wiedział, co będzie dalej. Stukot pociągu. Za trzy dni pełnoskalowa inwazja.
„Mam nadzieję, że nie.”
21.02.2022 · Pociąg, 26 minut do Kijowa
Nagrałem to w pociągu, dla podcastu. Pytanie, które wtedy zadawali wszyscy: czy będzie inwazja. Odpowiedziałem jak większość: mam nadzieję, że nie. Nie wycinam tego zdania. Ono jest dokładnym zapisem tego, jak brzmiała nadzieja na trzy dni przed końcem.
Noc, w której nic się nie dzieje.
21.02.2022 · Kijów
Samochody, kroki, ulica o północy. Posłuchaj tego uważnie, bo później ten dźwięk będzie najrzadszym dźwiękiem w kraju: zwykła noc.
Syrena.
24.02.2022 · Kijów, 07:05-07:23
O piątej rano spadają pierwsze rakiety. O siódmej nad Kijowem wyją syreny. Miliony ludzi dowiadują się o wojnie uchem, często jeszcze w łóżku. Między kolejnymi nagraniami słychać ruch uliczny. Miasto jeszcze jedzie do pracy, bo nie wie, co innego robić.
Wypadły mi papierosy.
24.02.2022 · Lwów
Pół roku później Bogdan z Filharmonii Lwowskiej opowiada nam ten poranek po polsku. Czwarta rano, kawa, Telegram, rakiety na lotniska. Wychodzi na balkon. Papierosy wypadają mu z ręki. Nie ma tu wybuchu. Jest dźwięk paczki uderzającej o beton i zrozumienie, że zaczyna się inne życie.
Najbliższe miejsce ewakuacji: metro.
24.02.2022 · Hotel, Kijów
Metro, w którym jeszcze wczoraj ludzie jechali do biur, staje się schronem. Język wojny jest na początku uprzejmy. „Proszę, to ewakuacja.”
Noc nad Charkowem.
21.03.2022 · Charków
Charków, miesiąc później. Drugie największe miasto Ukrainy jest pod ostrzałem od pierwszego dnia. Rekorder zostaje włączony na noc. Rano odsłuch: buczenie lodówki i uderzenia, każde w dwóch częściach, suchy huk i po kilku sekundach drugi grzmot. Nie ma tu ludzi. Jest tylko mieszkanie, które słucha za nich.
Rytm.
22.03.2022 · Charków, osiedle Horyzont
W piwnicy jednego bloku mieszka 125 osób. Na początku było 71. Tamara wyszła na chwilę odetchnąć i mówi o wojnie tak, jak muzyk mówi o metrum: osiem godzin, przerwa dziesięć minut, najwyżej dwadzieścia, i znowu buch-buch. Tu nikt nie opisuje wojny obrazem. Opisuje ją czasem między uderzeniami.
Słuch decyduje, kiedy wolno oddychać.
22.03.2022 · Charków, piwnica
Kobieta z tej samej piwnicy wyszła na sekundę i w sekundę była z powrotem. Przerwy, w których można wyjść na ulicę, są coraz krótsze. W oblężonym mieście ucho jest jedynym systemem wczesnego ostrzegania, jaki masz.
Od wojny nie uciekniesz.
22.03.2022 · Charków, ul. Kosariewa
Kobieta z Donbasu. Siedem lat temu uciekła przed wojną do Charkowa. Teraz wojna stoi pod jej oknem. Znajomi pojechali do Winnicy. Ledwo dojechali, tam też. To zdanie powtarzało się potem w tylu rozmowach, że przestałem je zapisywać.
Biblia i „Wojna i pokój”.
22.03.2022 · Charków, zniszczony dom
Dziewiętnastowieczna kamienica, trafiona 6 marca. Ojciec, 75 lat, odkopuje z gruzu książki. Wyciąga dwie. Nikt tego nie wymyślił i nikt by w to nie uwierzył w powieści. Rodzice nie wyjadą. „Młodzi niech się ratują, my zostaniemy.”
Ghost town.
22.03.2022 · Charków, Północna Sałtiwka
Północna Sałtiwka. Największe blokowisko Charkowa, kilkaset metrów od frontu. Płonie market. Idziemy przez puste podwórka. Przez dziesięć minut nikt nic nie mówi, bo nie ma do kogo. To nagranie najlepiej słuchać w całości, bez przewijania. Kroki są jedynymi żywymi rzeczami na tym osiedlu.
Dowód.
23.03.2022 · Charków, Memoriał w Piatichatkach
Natalia Zubar dokumentuje zbrodnie wojenne. Zabiera nas na cmentarz polskich oficerów zamordowanych przez NKWD w 1940 roku, rozbity rosyjskimi rakietami. Świeży śnieg, nasze ślady są pierwsze. Natalia dyktuje oświadczenie do protokołu. Wybuch przerywa ją w pół słowa. Krzyczy. I dyktuje dalej.
Oswojenie.
23.03.2022 · Charków, Piatichatki
Najgłośniejszy wybuch w całym materiale. Rekorder dochodzi do granicy. Mężczyzna, z którym rozmawiam, nawet się nie odwraca. Pokazuje ślad na ścianie i rozpoznaje kaliber: miny, nie Grady, osiemdziesiątki. Po miesiącu oblężenia ucho jest ekspertem od broni. To jest najstraszniejsza rzecz w tym nagraniu. Nie huk. Spokój.
Just peaceful people.
24.03.2022 · Charków, strefa przemysłowa
Svetlana została w mieście dla rodziców. Mówi po angielsku, wylicza zakłady i piętra bloków jak inwentarz. Potem mówi o przyjacielu z Rosji, który „nie przejmuje się, bo Donbas”. Jej rodzina zginęła w Donbasie. Rosjanie są dwieście metrów stąd.
Okna lecą na nas.
09.03.2022 · Mariupol, opowiedziane w Odessie w październiku
Do Mariupola nie dotarliśmy. Tę historię opowiedziała naszej ekipie w Odessie kobieta, która kierowała tam pomocą społeczną. 9 marca, piwnica obok szpitala położniczego, siedemdziesiąt osób, pięćdziesięcioro dzieci. Ona mówi po ukraińsku i rosyjsku, tłumacz powtarza po angielsku. Nie wycinam tłumacza. Słychać, jak te słowa ważą, kiedy przechodzą przez drugie gardło.
Front.
kwiecień/maj 2022 · Barwinkowe, front pod Izium
Barwinkowe, obwód charkowski. Miasteczko rolnicze kilkanaście kilometrów od linii frontu. Przy moście wyłączamy silnik. Artyleria co kilkanaście sekund. Pod szumem ptaki. Burmistrz mówi nam, żebyśmy do szesnastej uciekali. Wiatr przesterowuje mikrofon. Zostawiam to zniekształcenie. Front nie brzmi czysto.
„To nie jest wojna.”
kwiecień/maj 2022 · Barwinkowe
Burmistrz krzyczał „ewakuujcie się”. Nie posłuchali. Zginął mąż, potem dwudziestoletni żołnierz, który wywoził rannych. Ktoś próbuje go uspokoić: taka jest wojna. On odpowiada, że nie. Wcześniej opowiedział, jak wszedł do sklepu w sąsiedniej gminie, gdzie ludzie w ciszy pili kawę. I nie wytrzymał. Wojna ma też dźwięk spokoju, który dzieje się gdzie indziej.
Piosenka jako broń.
kwiecień/maj 2022 · Barwinkowe, punkt łączności
Wieczorem w punkcie łączności. Łącznościowiec „Grek” przeczesuje pasmo. Rosyjscy radioamatorzy nadają propagandę, a Ukraińcy zapychają im eter „Czerwoną kaliną” z kilowatowego wzmacniacza. Ta sama pieśń, którą Chływniuk zaśpiewał w lutym na kijowskim placu, teraz dosłownie walczy na froncie. Wojna toczy się też na częstotliwościach, których nikt z nas nie słyszy.
Orkiestra jak syrena.
09.09.2022 · Lwów, Filharmonia
Pół roku wojny. Filharmonia we Lwowie znowu gra. Na próbie smyczki grają glissando, które maszyna do rozpoznawania dźwięków uznaje za syrenę alarmową. Flecista mówi nam, że ludzie potrzebują dźwięku. Że koncert bez alarmu to spokój. Wojna zmienia nie tylko to, co słyszymy. Zmienia to, jak słyszymy wszystko inne.
Hymn bez kibiców.
11.09.2022 · Lwów, stadion
Liga wraca, bez publiczności. Stoję z mikrofonem nad pustymi sektorami. Hymn niesie się po plastikowych krzesełkach w barwach flagi. Śpiewa kilka osób. Słychać każde z nich osobno.
Śmiech dzień po rakietach.
11.10.2022 · Kijów, podziemny klub
10 października Rosja uderza rakietami w Kijów i całą Ukrainę. Następnego wieczoru w podziemnym klubie trwa stand-up. Komik opowiada, że obudził go wybuch, a on pomyślał: sąsiedzi znowu remontują. Sala się śmieje. Słuchaj tego śmiechu. To też jest dźwięk wojny, i to taki, którego nie pokaże żadne zdjęcie.
Alarm, no co robić?
13.10.2022 · Kebab przedsiębiorcy z Mariupola
Maksym stracił w Mariupolu pięć lokali. Otworzył nowy, gdzie indziej. Wyje syrena, a on zaprasza do środka. „Alarm, no co robić? Praca.” Pod koniec 2022 roku syrena nie jest już wydarzeniem. Jest tłem. I to jest moment, w którym wojna przestaje być słyszalna dla tych, którzy w niej żyją.
Chcemy do domu.
13.10.2022 · Kijów, peron
Na peronie w Kijowie trzy pokolenia kobiet wracają do Charkowa. Pierwszy raz od lutego. Boją się, bardzo, bardzo, bardzo. Ale jadą. Mama daje nam jabłka na drogę.
Charków gra.
10.02.2024 · Charków
Charków, dwa lata później. Miasto wciąż jest ostrzeliwane, kilkadziesiąt kilometrów od granicy z Rosją. W małym klubie dziewczyna z ukulele śpiewa przy perkusji. Ludzie stoją i słuchają. Nie dlatego, że wojna się skończyła. Dlatego, że się nie skończyła.
Na razie tak się kończy.
24.11.2024 · Lwów
Lwów, listopad 2024. Uliczny muzyk pod neonem, kod QR na zbiórkę, bruk, przechodnie. Brzmi jak zwykły wieczór w europejskim mieście. Właśnie dlatego to nagranie jest ostatnie. Dźwięki wojny to nie tylko wybuchy. To także cisza, w której ludzie uczą się żyć dalej. Ta opowieść nie ma zakończenia, bo wojna go nie ma.

Wszystkie nagrania

Uderzenia

Ostrzał, salwy, przyloty. Nagrane z odległości, z której człowiek jeszcze stoi i słucha.

Irpień. Huk · 2022 · Irpień · 0:28. Jedno uderzenie i jego ogon, który odbija się od bloków. Irpień, miasto pod Kijowem, które stało się nazwą zbrodni.
Wiadomości, potem rakieta · 2022.03.01 · Kijów, wieża telewizyjna · 0:31. Serwis po angielsku: Rosja zaatakowała wieżę telewizyjną w Kijowie, kanały przestały nadawać. Potem sam dźwięk rakiety. Media opisują wojnę. Wojna przerywa media.
Siedem wybuchów w półtorej minuty · 2022.03.11 · Ukraina · 1:35. Każdy z długim, opadającym ogonem. Między nimi ktoś krzyczy „Trzymaj!”. Po dziewięćdziesięciu sekundach nagła cisza. I gołębie.
Noc nad Charkowem · 2022.03.21 · Charków, noc · 3:20. Rekorder zostawiony na noc w mieszkaniu. Buczenie lodówki i sześć uderzeń w trzy minuty. Każde ma tę samą budowę: suchy huk, a po kilku sekundach drugi, dłuższy grzmot. Tak brzmi sen w oblężonym mieście.
Velmart płonie · 2022.03.22 · Charków, Północna Sałtiwka · 1:22. Godzinę temu coś spadło na market. Mężczyzna na ulicy tłumaczy: drony, ładunki z wysokości. Nie boi się, nosi ludziom jedzenie. W tle ogień i woda z instalacji. Liczby, które podaje, to jego słowa.
Niewybuch pod nogami, wybuch w oddali · 2022.03.23 · Charków, Piatichatki, Memoriał · 1:05. Świeży śnieg na cmentarzu polskich oficerów zamordowanych przez NKWD. W ziemi rakieta, która nie wybuchła. W 0:26 w tle pada ta, która wybuchła. Cmentarz ofiar jednej przemocy, zniszczony przez kolejną.
Protokół przerwany wybuchem · 2022.03.23 · Charków, Piatichatki, Memoriał · 0:55. Natalia Zubar dyktuje do dokumentacji zbrodni wojennych: imię, nazwisko, data, miejsce. Wybuch przerywa jej w pół zdania. Ona dyktuje dalej. Tak brzmi praca ludzi, którzy zbierają dowody w trakcie wojny.
Salwa przy wyjściu · 2022.03.23 · Charków, ul. Waltera · 0:45. „Do widzenia.” „Dziękuję.” „Ostrożnie.” Pożegnania na tle serii uderzeń co dwie sekundy. Grzeczność i artyleria w jednym oddechu.
„To miny, nie Grady” · 2022.03.23 · Charków, Piatichatki · 1:05. Najgłośniejszy wybuch w całym materiale pada w środku rozmowy. Mężczyzna nawet nie przerywa. Pokazuje ścianę: dwa razy w jeden punkt. Rozpoznaje kaliber po śladzie. „Małe, osiemdziesiątki.” Oswojenie słychać bardziej niż huk.
Most. Ptaki i artyleria · 2022.05 · Okolice Barwinkowego, most · 2:32. Silnik gaśnie i zostaje otwarta przestrzeń. Co kilkanaście sekund uderzenie artylerii. Pod szumem, ledwo, ptaki. Front pod Izium brzmi jak wiosna, w którą ktoś wbija gwoździe.
Kolumna · 2022.05 · Okolice Barwinkowego · 1:00. Ciężkie pojazdy mijają mikrofon jeden po drugim. Efekt Dopplera, hamulce pneumatyczne, wysokie obroty. Wojna przejeżdża obok w minutę.
„Pieprzeni sąsiedzi, znowu remontują” · 2022.10.11 · Kijów, podziemny stand-up · 1:13. Pierwsza w historii wojna, na której działa dostawa jedzenia. A wczoraj wrócił chłód na plecach, zapomniany od marca. Obudził go wybuch. Pomyślał: sąsiedzi znowu remontują. Ucho tak bardzo zaufało armii, że przestało słyszeć wojnę.

Alarm

Syreny, komunikaty, ewakuacja. I wszystko, co ludzie robią, kiedy syrena wyje już trzeci rok.

Syrena. 24 lutego · 2022.02.24 · Kijów, rano · 0:35. Syrena obrony cywilnej nad miastem, narasta i opada. Dla milionów ludzi pełnoskalowa wojna zaczęła się od tego dźwięku, nie od obrazu.
Osiemnaście minut syren · 2022.02.24 · Kijów, 07:05-07:23 · 1:04. Cztery nagrania z pierwszego poranka: 07:05, 07:07, 07:11, 07:23. Między nimi ruch uliczny. Miasto jeszcze jedzie do pracy.
„Proszę, to ewakuacja” · 2022.02.24 · Hotel, Kijów · 0:11. Kobiecy głos, angielski z ukraińskim akcentem. Proszę opuścić budynek ze wszystkimi rzeczami. Najbliższe miejsce ewakuacji: stacja metra.
„Ledwo wyszłam odetchnąć” · 2022.03.22 · Charków, piwnica na Horyzoncie · 1:10. Kobieta z piwnicy, w której mieszka 125 osób. Wyszła na sekundę, huknęło, w sekundę była na dole. „Jakby patrzyli.” Słuch decyduje, kiedy wolno oddychać.
„Do szesnastej uciekajcie” · 2022.04 · Barwinkowe · 0:28. Burmistrz do ekipy: dziś cztery naloty, będzie mocniej. Do szesnastej on pracuje. Wam radzi do szesnastej stąd uciekać. Godzina jako granica bezpieczeństwa.
Orkiestra, która brzmi jak syrena · 2022.09.09 · Lwów, Filharmonia · 1:00. Próba smyczków. W 0:25 cała sekcja gra wznoszące się i opadające glissando. Algorytm do rozpoznawania dźwięków uznał je za syrenę alarmową. Po pół roku wojny ucho robi to samo.
Stand-up. Facet z palnikiem · 2022.10.11 · Kijów, podziemny stand-up · 1:07. Na dachu facet naprawia dach palnikiem, strasznie huczy. Kobieta krzyczy, żeby wyłączył, bo nie słychać rakiet. „Skończę, to wyłączę.” Sala się śmieje. Dzień po ataku.
Syrena na pusto · 2022.10.11 · Kijów, podziemny stand-up · 0:54. Wychodzisz ze schronu, a w mieście nic się nie stało. I jest ci trochę przykro. Wiesz, że to nieprawidłowe. Wczoraj przyleciały dwie rakiety, więc posiedział normalnie. Najczarniejszy żart o syrenie, jaki słyszałem.
„Plecaczki, torebki, wszystko tutaj” · 2022.10.13 · Kijów, dworzec · 0:35. Zapowiedź odjazdu, potem kontrola przy wejściu. Dworzec, przez który przeszła połowa kraju.
Numeracja wagonów od zachodniej strony · 2022.10.13 · Kijów, dworzec · 0:40. Komunikat z głośnika: numeracja wagonów zaczyna się od zachodniej strony dworca. Zwykłe zdanie kolejowe. W tym kraju i tym roku wszystko, co zaczyna się od zachodniej strony, brzmi jak plan ucieczki.
„Alarm, no co robić? Praca” · 2022.10.13 · Kebab przedsiębiorcy z Mariupola · 0:34. Maksym stracił w Mariupolu pięć lokali. Otworzył nowy. Wyje syrena, gra muzyka z głośnika, smaży się mięso. „Alarm, no co robić? Praca. Proszę wejść.”

Głosy

Ludzie z piwnic, podwórek i frontu. Mówią o tym, co słyszą, zanim zobaczą.

„Mam nadzieję, że nie” · 2022.02.21 · Pociąg, 26 minut do Kijowa · 1:14. Jakub nagrywa wejście do podcastu. Nad Ukrainą wisi jedno pytanie: inwazja czy nie. „Mam nadzieję, że nie.” Dziś to zdanie jest dokumentem.
„Wypadły mi papierosy” · 2022.02.24 · Lwów, opowiedziane w Filharmonii · 1:40. Bogdan Sehin, dyrektor handlowy Filharmonii Lwowskiej, po polsku o 24 lutego. Czwarta rano, kawa, komputer, Telegram. Rakiety na lotniska. „Poszedłem na balkon, wypadły mi papierosy i zrozumiałem, że zaczyna się inne życie.”
Asker. „Nie boję się wojny” · 2022.03.09 · Kuchnia, plov · 1:37. Kucharz z Azerbejdżanu gotuje plov. Brzęk naczyń. Walczył 44 dni u siebie, więc tu się nie boi. „Jak bomba spadnie na dom, to i tu umrzesz. Bóg to wie.”
Mariupol, 9 marca. Okna lecą na nas · 2022.03.09 · Mariupol, opowiedziane w Odessie · 5:25. Kobieta, która kierowała pomocą społeczną w Mariupolu. Siedemdziesiąt osób w piwnicy, pięćdziesięcioro dzieci. Budynek rusza się nad głowami. Po dwudziestu minutach wychodzą: obok szpital położniczy, lej, noworodki na ziemi. Tłumacz powtarza jej słowa po angielsku. Słychać, jak przechodzą przez dwa gardła.
Noworodek w szalu · 2022.03.09 · Mariupol, opowiedziane w Odessie · 1:42. Dali jej malucha z gruzów. Oczy w pyle, nagi, a 9 marca było zimno. Miała duży szal. Owinęła go i oddała lekarzom. Pamięta tylko jedną twarz.
Tamara. „I znowu buch-buch” · 2022.03.22 · Charków, osiedle Horyzont · 2:06. Wyszła przed blok odetchnąć. Okna w salonie wybite od 4 marca. Trzyletni wnuk prosił o kask. Wczoraj osiem godzin ostrzału, przerwy po dziesięć minut. Ona nie opisuje wojny obrazem. Opisuje ją rytmem.
„Ledwo wyszłam odetchnąć” · 2022.03.22 · Charków, piwnica na Horyzoncie · 1:10. Kobieta z piwnicy, w której mieszka 125 osób. Wyszła na sekundę, huknęło, w sekundę była na dole. „Jakby patrzyli.” Słuch decyduje, kiedy wolno oddychać.
„Zetrzeć nas z powierzchni ziemi” · 2022.03.22 · Charków, piwnica na Horyzoncie · 0:48. O sąsiedniej Rohani: bez prądu, łączności i jedzenia od początku wojny. Zabitych grzebie się na podwórkach. „Bombardują wszystko, co chodzi, co jeździ.”
Sąsiadka zmarła w nocy · 2022.03.22 · Charków, osiedle Horyzont · 1:22. Leżąca sąsiadka. Syn we Lwowie, nie może dojechać. Wczoraj o drugiej jeszcze oddychała. Opiekunka musiała jechać do Kupiańska, pod Rosjan, do swoich dzieci. Przeprosiła. Wojna nie zabija tylko pociskiem.
Cztery trafienia. 20:39 · 2022.03.22 · Charków, ul. Kosariewa 18 · 1:05. „Nie chodźcie tam, sypie się szkło.” Mieszkanka pokazuje palcem: raz, dwa, trzy na podwórku, cztery w okno. Pamięta godzinę co do minuty. Natalia Zubar dokumentuje.
„Od wojny nie uciekniesz” · 2022.03.22 · Charków, ul. Kosariewa · 0:48. Kobieta z Donbasu. Siedem lat temu uciekła przed wojną do Charkowa. Wojna przyjechała za nią. Znajomi wyjechali do Winnicy. Tam też.
Biblia i „Wojna i pokój” · 2022.03.22 · Charków, zniszczony dom · 0:40. Pocisk trafił 6 marca. Mama w kuchni krzyczała „wyciągnijcie mnie”. Ojciec potem odkopywał z gruzu książki. Najważniejsze, co odkopał: Biblię. I „Wojnę i pokój”.
„My tu zostaniemy” · 2022.03.22 · Charków, zniszczony dom · 0:54. Rodzice mają po 75 lat i nie chcą wyjechać. Ona nie wyjedzie bez nich. Stoi w kolejkach, nosi zakupy. „Młodzi niech się ratują.”
Velmart płonie · 2022.03.22 · Charków, Północna Sałtiwka · 1:22. Godzinę temu coś spadło na market. Mężczyzna na ulicy tłumaczy: drony, ładunki z wysokości. Nie boi się, nosi ludziom jedzenie. W tle ogień i woda z instalacji. Liczby, które podaje, to jego słowa.
„Za Drużby Narodiw nie wychodźcie” · 2022.03.22 · Charków, Północna Sałtiwka · 0:51. Kobieta zatrzymuje ekipę. Dalej jest front. Jej dom na tamtej ulicy już nie istnieje. Granica wojny przebiega przez aleję, która nazywa się Przyjaźni Narodów.
Protokół przerwany wybuchem · 2022.03.23 · Charków, Piatichatki, Memoriał · 0:55. Natalia Zubar dyktuje do dokumentacji zbrodni wojennych: imię, nazwisko, data, miejsce. Wybuch przerywa jej w pół zdania. Ona dyktuje dalej. Tak brzmi praca ludzi, którzy zbierają dowody w trakcie wojny.
„Nie ma dnia, żeby nie strzelali” · 2022.03.23 · Charków, piwnica na ul. Waltera · 0:50. O ostrzał pyta się tu jak o pogodę. Na górę wchodzi się na chwilę: parter, pomachać, szybko z powrotem.
Woda ze śniegu · 2022.03.23 · Charków, piwnica na ul. Waltera · 0:40. Pomoc humanitarna nie dociera. Wodę roztapia się ze śniegu w beczkach. W piwnicy są trzymiesięczne dzieci. Słowa o organizacjach, które się boją, to gniew rozmówczyni, nie ustalenie.
„To miny, nie Grady” · 2022.03.23 · Charków, Piatichatki · 1:05. Najgłośniejszy wybuch w całym materiale pada w środku rozmowy. Mężczyzna nawet nie przerywa. Pokazuje ścianę: dwa razy w jeden punkt. Rozpoznaje kaliber po śladzie. „Małe, osiemdziesiątki.” Oswojenie słychać bardziej niż huk.
„Raz, dwa, trzy, cztery, pięć” · 2022.03.24 · Charków, schron w bloku · 1:30. Kobieta oprowadza po piwnicy: kanalizacja, koza, drewno. Liczy na głos, ile osób wyjechało wczoraj i przedwczoraj. Dziewięć. Zostało jedno dziecko, cztery miesiące. Ubywanie ma swój dźwięk.
„Co trzydzieści minut” · 2022.03.24 · Charków, północ · 1:14. Okien już nie ma. Nie jeden pocisk, wiele, codziennie. Nie ma wody, prądu, gazu. Została jedna czwarta mieszkańców. Angielski pożyczony na potrzeby świadectwa.
Svetlana. „Just peaceful people” · 2022.03.24 · Charków, strefa przemysłowa · 1:22. Mapa zniszczenia z pamięci: Turboatom, fabryka traktorów, Sałtiwka. Bloki szesnasto-, dwunasto-, dziewięciopiętrowe. Wylicza piętra jak miarę. Kończy zdaniem, które jest sednem tego projektu.
„Może dwieście metrów stąd” · 2022.03.24 · Charków, północ · 0:37. Gdzie są Rosjanie? Kobieta wylicza miejscowości jak przystanki: Ruska Łozowa, Kupiańsk, Rohań. Między nazwami dwa twarde uderzenia. Czy to wybuchy, czy metal blisko mikrofonu, nie wiadomo. Wojna uczy, że nie zawsze wiesz, co słyszysz.
Svetlana. Przyjaciel z Rosji · 2022.03.24 · Charków, strefa przemysłowa · 1:25. Mówił, że jest jej najlepszym przyjacielem. Zapytała, czy myśli, że jest szczęśliwa, kiedy ludzie z bronią niszczą jej miasto. „Nie obchodzi mnie to. Donbas.” Jej ciotka, wujek i ich córka zginęli w Donbasie.
Burmistrz. „Tu nie ma przemysłu” · 2022.04 · Barwinkowe · 0:50. Dziś pochowali dwóch. Rejon rolniczy, żadnych obiektów, żadnych fabryk. A miasto jest zabijane. Wiatr przesterowuje mikrofon. Tak też brzmi front: zniekształcony.
Burmistrz. Cisza i kawa · 2022.04 · Barwinkowe · 0:40. Wywiózł staruszki do sąsiedniej gminy. Wszedł do sklepu coś kupić. A tam cisza. Ludzie piją kawę. Nie wytrzymał. Pod koniec głos przestaje się układać w słowa.
Burmistrz. „To nie jest wojna” · 2022.04 · Barwinkowe · 0:54. Krzyczał „ewakuujcie się”. Nie posłuchali. Uderzenie zabiło męża, ona ranna. Żołnierz, który ją wywoził, miał niewiele ponad dwadzieścia lat. Zginął. Ktoś mówi: taka jest wojna. „Nie. To nie jest wojna.”
„Do szesnastej uciekajcie” · 2022.04 · Barwinkowe · 0:28. Burmistrz do ekipy: dziś cztery naloty, będzie mocniej. Do szesnastej on pracuje. Wam radzi do szesnastej stąd uciekać. Godzina jako granica bezpieczeństwa.
„Jak 2014, razy dziesięć” · 2022.04 · 93. Brygada, okolice Izium · 0:46. Żołnierz i pisarz, ochotnik od 2014. Ta sama wojna, tylko dziesięć razy gęstsza. Różnica: wtedy garstka entuzjastów, dziś tysiące weteranów.
Panda. Bojler w glinianej chacie · 2022.04 · Okolice Barwinkowego · 0:34. Żołnierz o pseudonimie Panda o Rosjanach: dziewięćdziesiąt procent nie wie, co tu robi. Dziwi ich asfalt we wsiach, prąd, bojler w domu. Gliniana chata, a w niej bojler.
Oboistka. Pierwsza próba · 2022.09.10 · Lwów, Filharmonia · 1:12. Przez pierwszy miesiąc nie myślała o graniu, pomagała uchodźcom. Potem pierwsza próba. Wszyscy zdenerwowani. Robią to samo, co od lat. Zwykłe stało się niezwykłe.
„Ludzie potrzebują dźwięku” · 2022.09.10 · Lwów, Filharmonia · 1:10. Flecista Michał Sosnowski po polsku o publiczności. Alarmy codziennie odciskają rany. Koncert bez alarmu to spokój. Zdanie, które mogłoby być mottem tego projektu.
„Bardzo się boimy, ale chcemy do domu” · 2022.10.13 · Kijów, peron · 1:28. Kobieta z mamą i córeczką wraca do Charkowa pierwszy raz od 26 lutego. Trzy pokolenia na jednym peronie. Mama daje ekipie jabłka na drogę.

Cisza

Pociąg przed wojną, puste osiedle, klatka schodowa. Cisza w wojnie nigdy nie jest pusta.

Pociąg do Kijowa · 2022.02.20 · Pociąg do Kijowa · 2:43. Stukot kół, hamowanie, korytarz wagonu. Ostatni dźwięk „przed”. Za trzy dni ten sam kraj obudzą syreny.
„Mam nadzieję, że nie” · 2022.02.21 · Pociąg, 26 minut do Kijowa · 1:14. Jakub nagrywa wejście do podcastu. Nad Ukrainą wisi jedno pytanie: inwazja czy nie. „Mam nadzieję, że nie.” Dziś to zdanie jest dokumentem.
Kijów, noc przed · 2022.02.21 · Kijów, noc · 1:25. Samochody, kroki, zwykła ulica o północy. Nic się nie dzieje. Właśnie dlatego trzeba tego posłuchać.
Noc nad Charkowem · 2022.03.21 · Charków, noc · 3:20. Rekorder zostawiony na noc w mieszkaniu. Buczenie lodówki i sześć uderzeń w trzy minuty. Każde ma tę samą budowę: suchy huk, a po kilku sekundach drugi, dłuższy grzmot. Tak brzmi sen w oblężonym mieście.
Klatka schodowa · 2022.03.22 · Charków, zbombardowany blok · 1:30. Kroki po betonowych schodach, skrzypnięcie drzwi, pogłos. Nikt nie mówi. Klatka schodowa jest jak instrument: gra tylko tym, czego w niej brakuje.
Ghost town · 2022.03.22 · Charków, Północna Sałtiwka · 2:00. Dwie minuty kroków przez osiedle, na którym jeszcze miesiąc temu mieszkały tysiące ludzi. Szkło pod butami, oddech, wiatr. Gdzieś daleko jedno uderzenie. Pierwsze słowa padają po dziesięciu minutach: „Tu już w ogóle nie ma ludzi”.
„Raz, dwa, trzy, cztery, pięć” · 2022.03.24 · Charków, schron w bloku · 1:30. Kobieta oprowadza po piwnicy: kanalizacja, koza, drewno. Liczy na głos, ile osób wyjechało wczoraj i przedwczoraj. Dziewięć. Zostało jedno dziecko, cztery miesiące. Ubywanie ma swój dźwięk.
Burmistrz. Cisza i kawa · 2022.04 · Barwinkowe · 0:40. Wywiózł staruszki do sąsiedniej gminy. Wszedł do sklepu coś kupić. A tam cisza. Ludzie piją kawę. Nie wytrzymał. Pod koniec głos przestaje się układać w słowa.
Numeracja wagonów od zachodniej strony · 2022.10.13 · Kijów, dworzec · 0:40. Komunikat z głośnika: numeracja wagonów zaczyna się od zachodniej strony dworca. Zwykłe zdanie kolejowe. W tym kraju i tym roku wszystko, co zaczyna się od zachodniej strony, brzmi jak plan ucieczki.

Eter

Wojna na falach radiowych. Propaganda, zagłuszanie piosenką, wiadomości przed uderzeniem.

Wiadomości, potem rakieta · 2022.03.01 · Kijów, wieża telewizyjna · 0:31. Serwis po angielsku: Rosja zaatakowała wieżę telewizyjną w Kijowie, kanały przestały nadawać. Potem sam dźwięk rakiety. Media opisują wojnę. Wojna przerywa media.
Kalina zagłusza propagandę · 2022.04 · Barwinkowe, punkt łączności · 1:37. Łącznościowiec „Grek” przeszukuje pasmo. Rosyjscy radioamatorzy nadają propagandę. Ukraińcy zapychają eter „Czerwoną kaliną”, żeby nikt nie słuchał reszty. Piosenka jako broń. Dosłownie.
Propaganda na żywo · 2022.04 · Barwinkowe, punkt łączności · 1:10. Z głośnika skanera rosyjski głos o Doniecku, Ługańsku, Charkowie. „Znowu o tym, że przez osiem lat bombardowali Donbas?” Potem ktoś w eterze puszcza muzykę: „Chłopaki, nie przeszkadzajcie”.
„Mówi Moskwa, słuchajcie” · 2022.04 · Barwinkowe, punkt łączności · 1:04. Wojna na falach ma swoich chuliganów. Ktoś z mocnym wzmacniaczem nadaje parodię moskiewskiego radia i Rosjanie uciekają na sąsiednią częstotliwość. „Przepełzają po paśmie.” Język rozmówców bywa pogardliwy. Zostawiam go, bo taki jest.

Muzyka, która została

Filharmonia, stadion, ulica, podziemny klub. To, co ludzie grają, żeby zagłuszyć syrenę w sobie.

Kalina zagłusza propagandę · 2022.04 · Barwinkowe, punkt łączności · 1:37. Łącznościowiec „Grek” przeszukuje pasmo. Rosyjscy radioamatorzy nadają propagandę. Ukraińcy zapychają eter „Czerwoną kaliną”, żeby nikt nie słuchał reszty. Piosenka jako broń. Dosłownie.
Orkiestra, która brzmi jak syrena · 2022.09.09 · Lwów, Filharmonia · 1:00. Próba smyczków. W 0:25 cała sekcja gra wznoszące się i opadające glissando. Algorytm do rozpoznawania dźwięków uznał je za syrenę alarmową. Po pół roku wojny ucho robi to samo.
Koncert · 2022.09.09 · Lwów, Filharmonia · 3:00. Trzy najgłośniejsze minuty z 38-minutowego nagrania. Pełna orkiestra w mieście, przez które od lutego przeszły miliony uciekających.
Oboistka. Pierwsza próba · 2022.09.10 · Lwów, Filharmonia · 1:12. Przez pierwszy miesiąc nie myślała o graniu, pomagała uchodźcom. Potem pierwsza próba. Wszyscy zdenerwowani. Robią to samo, co od lat. Zwykłe stało się niezwykłe.
„Ludzie potrzebują dźwięku” · 2022.09.10 · Lwów, Filharmonia · 1:10. Flecista Michał Sosnowski po polsku o publiczności. Alarmy codziennie odciskają rany. Koncert bez alarmu to spokój. Zdanie, które mogłoby być mottem tego projektu.
Hymn na pustym stadionie · 2022.09.11 · Lwów, stadion Ukraina · 1:00. Mecz ligowy bez kibiców. Na trybunach kilka osób, na boisku piłkarze w szeregu. Hymn niesie się po pustych sektorach. „Duszę i ciało oddamy za naszą wolność.”
Początek meczu · 2022.09.11 · Lwów, stadion Ukraina · 0:17. Jakub szeptem: zawodnicy wychodzą na boisko, 16:55 czasu miejscowego, za pięć minut zaczynamy. Piłka nożna w czasie wojny brzmi jak sala gimnastyczna po lekcjach.
Sopiłka przy Złotej Bramie · 2022.10.11 · Kijów, Złota Brama · 1:19. Dzień po zmasowanym ataku rakietowym na Kijów. Uliczny muzyk: przyjechali do miasta, pięć godzin później zaczęło się wszystko. „Jesteśmy duchami Złotej Bramy.” I gra na ukraińskim flecie.
Stand-up. Facet z palnikiem · 2022.10.11 · Kijów, podziemny stand-up · 1:07. Na dachu facet naprawia dach palnikiem, strasznie huczy. Kobieta krzyczy, żeby wyłączył, bo nie słychać rakiet. „Skończę, to wyłączę.” Sala się śmieje. Dzień po ataku.
„Pieprzeni sąsiedzi, znowu remontują” · 2022.10.11 · Kijów, podziemny stand-up · 1:13. Pierwsza w historii wojna, na której działa dostawa jedzenia. A wczoraj wrócił chłód na plecach, zapomniany od marca. Obudził go wybuch. Pomyślał: sąsiedzi znowu remontują. Ucho tak bardzo zaufało armii, że przestało słyszeć wojnę.
Syrena na pusto · 2022.10.11 · Kijów, podziemny stand-up · 0:54. Wychodzisz ze schronu, a w mieście nic się nie stało. I jest ci trochę przykro. Wiesz, że to nieprawidłowe. Wczoraj przyleciały dwie rakiety, więc posiedział normalnie. Najczarniejszy żart o syrenie, jaki słyszałem.
Charków gra. Luty 2024 · 2024.02.10 · Charków, klub · 0:44. Dwa lata później, kilkadziesiąt kilometrów od granicy z Rosją. Mała scena, ukulele, perkusja. Miasto, które w 2022 roku słyszało osiem godzin ostrzału na dobę, przychodzi słuchać muzyki.
Lwów, listopad 2024 · 2024.11.24 · Lwów, ulica · 0:22. Uliczny muzyk pod neonem, gitara, kod QR na zbiórkę. Bruk, wieczór, przechodnie. Trzeci rok pełnoskalowej wojny brzmi jak zwykły wieczór. Właśnie to jest najtrudniejsze do opisania.